Erol Deran (read English version here | müzik örneklerini dinle)
Giriş
Klasik Türk Müziği tarihinin hem sahnesinde hem de eğitim sisteminde yer etmiş Erol Deran, kanun virtüözlüğünü görsel sanatlarla harmanlayan çok yönlü bir isim olarak öne çıkmaktadır. İstanbul ve Ankara Radyosu yıllarındaki görevleriyle müzik kariyerinin temellerini atan Deran, daha sonra İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı’nda akademik kariyerine yön vererek Mızraplı Çalgılar Anasanat Dalı Başkanlığı gibi kilit sorumluluklar üstlenmiştir. 1982 yılında Uluslararası Bağdat Müzik Konferansı'nda Türkiye’yi temsil ederek müziğinin uluslararası sahnelerde tanıtılmasına öncülük etmiştir. Aynı zamanda resim alanında da Devlet Güzel Sanatlar Akademisi mezunu olan sanatçı, "Müzik ve Resimle Geçen 75 Yıl" gibi çalışmalarıyla iki sanat dalını entegre etmeyi başarmıştır. Nihavent, Acemaşiran ve Şehnaz gibi makamlardaki taksim ve saz semai yorumlarıyla dikkat çeken Deran, babası ve bestekar Burhanettin Deran’ın hayatını konu alan biyografik bir kitap yayınlamasıyla aile mirasını da belgelemiştir. Kaynaklarda vefat tarihine dair net bir bilgi bulunmamakla birlikte, bıraktığı albüm kayıtları ve akademik birikimi, Klasik Türk Müziği literatüründeki yerini sağlamlaştırmaktadır.
Biyografi
5 Temmuz 1937 tarihinde Ankara'nın Polatlı ilçesinde dünyaya gelen Erol Deran, Klasik Türk Müziği kanun sanatçısı ve aynı zamanda bir ressam olarak kariyerini çok yönlü bir şekilde ilerletmiştir. Sanatçının müzikle tanışması, bestekar ve subay olan babası Burhanettin Deran'dan aldığı ilk derslerle gerçekleşmiştir. Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nde Sabih Gözen'in kumaş desenleri atölyesinden mezun olan Deran, müzik kariyerine 1957 yılında İstanbul Radyosu'nda kanun sanatçısı olarak başlamıştır. 1961 ve 1963 yılları arasında Ankara'da yedek subaylık görevini tamamladıktan sonra 1963-1968 yılları arasında Ankara Radyosu'nda görev üstlenmiş ve 1968 yılında tekrar İstanbul Radyosu'na dönerek çalışmalarına burada devam etmiştir.
Akademik kariyerine adım atan Erol Deran, 1975 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi (İ.T.Ü.) Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı'nda öğretim görevlisi olarak atanmıştır. Bu dönemde İ.T.Ü. Mızraplı Çalgılar Anasanat Dalı Başkanlığı görevini de üstlenen sanatçı, 26 Ocak 1988 tarihinde aynı kurumda doçentliğe yükselmiştir. 20 Haziran 2002'de profesör rütbesine erişen Deran, 2004 yılında İ.T.Ü. Konservatuvarı görevinden emekli olmuş ve aynı yıl Haliç Üniversitesi Türk Müziği Konservatuvarı'nda göreve devam etmiştir. Uluslararası alanda da Türkiye'yi temsil etme başarısı gösteren sanatçı, 1982 yılında Irak Kültür ve Tanıtma Bakanlığı'nın davetiyle Uluslararası Bağdat Müzik Konferansı'na katılmıştır.
Sadece müzikle değil, resim sanatıyla da özdeşleşmiş bir isim olan Erol Deran'ın görsel sanatlar alanındaki çalışmaları da dikkat çekmektedir. 1984 yılında Bolu ve Bolu'da Hayat yarışmasında Mansiyon ödülü alan Deran, 2000 yılında Windsor & Newton firmasının düzenlediği "2000 yılında Ülkem" konulu Evrensel Resim yarışmasında ilk 20'ye girmiştir. 1999 yılında Budapeşte Szechenyi Devlet Kütüphanesi'nde resim ve müzik çalışmalarını konu alan bir slayt gösterisi yaparak konser vermiştir. Sanatçının resim eserleri yurtiçi ve yurtdışındaki çeşitli resmi ve özel koleksiyonlarda yer almaktadır.
Müzik arşivi içerisinde "Kanun Soloları" (1993) ve "Müzik ve Resimle Geçen 75 Yıl" (2012) gibi albümler ile Bosphorus Türk Müziği Topluluğu Long Play çalışmaları bulunmaktadır. Ayrıca Yunanistan'da yapılan bir solo CD çalışması ve Türkiye'de yayımlanan iki adet Klasik Türk Müziği CD'si mevcuttur. İcra ettiği eserler arasında Nihavent Saz Semaisi, Acemaşiran ve Şehnaz Müşterek Taksim'ler, Kürdilihicazkar Saz Semaisi ile Buselik ve Segah taksimleri yer almaktadır. Babası Burhanettin Deran'ın biyografisini ve bestelerini konu alan "Burhanettin Deran'ın Hayatı ve Besteleri" adlı bir kitap kaleme alan sanatçı, 1986 yılında Ersoy A. tarafından Sanat Çevresi dergisinde "Boğaz peysajları ile Erol Deran" başlıklı bir yazı ile anılmıştır. Şu an için mevcut kaynaklarda sanatçının vefatına dair kesin bir bilgi bulunmamaktadır.
Stil ve İcra
Erol Deran, Klasik Türk Müziği kanonunda kanun çalgısını yalnızca bir eşlik aracı olarak değil, başlı başına bir anlatıcı konumuna taşıyan virtüöz bir sanatkârdır. İstanbul ve Ankara Radyoları’ndaki yılları ile İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı’ndaki akademik görevleri, icra tarzının hem geleneksel radyo sesinin saflığını hem de konservatuvar disiplininin teknik sağlamlığını barındırdığını gösterir. Sanatçının en belirgin özelliği, müzikal anlatımında taksim ve saz semai formlarına verdiği ağırlıktır. "Nihavent Saz Semaisi", "Şehnaz Müşterek Taksim" ve "Buselik Taksim" gibi kayıtlar, onun makamların temel renklerini olduğu kadar, "Sultanîyegâh’tan Ferahfezaya Geçiş" örneğinde görüldüğü üzere makamlar arası geçişlerdeki teknik hakimiyetini de gözler önüne serer.
Deran’ın müzikal kişiliği, babası bestekar Burhanettin Deran’dan aldığı ilk derslerin ve İTÜ’de Mızraplı Çalgılar Anasanat Dalı Başkanlığı yaptığı yılların getirdiği pedagojik birikimin bir yansıması gibidir. Ihsan Özgen, Gündüz Kutbay, Cahit Peksayar gibi isimlerle çağdaş olduğu ve ortak çalışmalarda bulunduğu dönem, onun icrasını dönemin öne çıkan kanun sesleri arasına yerleştirmektedir. Ancak onu diğerlerinden ayıran en önemli ayrıcalık, müziğin ötesinde görsel sanatlarla kurduğu diyalogdur. Resim yarışmalarında dereceye girmesi ve resim ile müziği birleştiren sunumları, icralarında melodi çizgilerinin dalgalandığı, ritimlerin ise renk dokularına dönüştüğü çok boyutlu bir estetik algıya işaret eder. Duygusal dünyasında, geleneksel Klasik Türk Müziği’nin sitemkar ve derin tonları ile resim sanatının özgürleştirici dokusu harmanlanmaktadır. Erol Deran’ın müziği, dinleyiciye sadece bir melodi değil, aynı zamanda işitsel bir kompozisyon sunarak, Türk sanat musikisinin enstrümantal zenginliğini akademik bir titizlikle yorumlayışı ile tanınır.
Eserler ve Kayıtlar
Erol Deran’ın icra dünyası, klasik Türk müziği kanonunda kanun virtüözlüğünün en belirgin örneklerinden biri olarak değerlendirilir. Sanatçının temsil edici kayıtları arasında makamlar arası geçişlerin teknik bir ustalıkla işlendiği "Sultanîyegâh’tan Ferahfezaya Geçiş Taksimi" öne çıkar. Repertuvarında Nihavent ve Kürdilihicazkar saz semailerinin yanı sıra; Acemaşiran, Şehnaz, Segah ve Buselik makamlarındaki müşterek taksim çalışmaları yer alır. Bu enstrümantal parçalar, Deran'ın radyo yıllarından akademik kariyerine kadar uzanan sürecinde geliştirdiği ses yorumunun somut kanıtlarıdır.
Sanatçının diskografisinde 1993 yılında yayımlanan "Kanun Soloları" ve 2012'de çıkan "Müzik ve Resimle Geçen 75 Yıl" başlıklı çalışmalar öne çıkmaktadır. Ayrıca Bosphorus Türk Müziği Topluluğu'nun Long Play kaydı, Yunanistan'da gerçekleştirilen solo CD projesi ve Türkiye'de yayımlanan iki adet klasik Türk müziği CD'si, sanatçının uluslararası ve yerel sahnelerdeki varlığını kayıt altına alan önemli belgeler niteliğindedir. Bu kayıtlar, Erol Deran'ın hem müzikal hem de görsel sanatlar alanındaki çok yönlü kimliğini yansıtan temel eserler olarak kabul edilmektedir.
Context
Erol Deran, Klasik Türk Müziği'nin Radyo dönemi icra geleneğinden akademik müzik eğitimine uzanan geçiş sürecinde kilit rol üstlenmiş, kanun virtüozitesi ve çok yönlü sanatçı kimliğiyle öne çıkan bir isimdir. 1957 yılında İstanbul Radyosu'nda kariyerine başlayan sanatçı, 1960'lı yıllarda Ankara Radyosu'nda sürdürdüğü çalışmaların ardından 1975 yılında İ.T.Ü. Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı'nda öğretim görevliliğine atanmıştır. Akademik sıfatıyla mızraplı çalgılar anasanat dalının başkanlığını üstlenerek profesörlüğe yükseldiği bu süreç, onu geleneksel müziğin kurumsal hafızasına katkı sağlayan bir eğitimci olarak konumlandırmıştır.
Müzikal kişiliği, kanun çalgısı üzerindeki teknik hakimiyeti ve taksim formlarındaki özgün duruşu ile şekillenmiştir. Nihavent, Şehnaz, Kürdilihicazkar ve Segah gibi makamlardaki icra edimleri, özellikle İTÜ Konservatuvarı uzun soluklu çalışmaları ve solo albümleriyle (Kanun Soloları vb.) belgelenmiştir. Bununla birlikte Erol Deran, sadece bir müzisyen olarak değil, Devlet Güzel Sanatlar Akademisi mezunu bir ressam olarak da kariyerini ilerletmiştir; resim ve müziği birleştiren çalışmalarında Budapeşte gibi uluslararası platformlarda yer almış, 2000 yılında bir uluslararası resim yarışmasında dereceye girmiştir.
Sanatçı, müziğe babası ve bestekar Burhanettin Deran'ın verdiği ilk derslerle başlamış, bu mirası İTÜ'deki öğretim üyeliği ve babası üzerine yazdığı biyografik kitapla sürdürmüştür. Kaynaklar incelendiğinde doğum yeri (Ankara/Polatlı) ve mezuniyet yılları konusunda ufak çaplı veri farklılıklarına rastlanmakla birlikte, radyo ve akademik geçiş tarihleri genellikle tutarlı verilmektedir. Öte yandan, mevcut kaynaklarda sanatçının vefat tarihine dair bir kayıt bulunmamaktadır; kariyerinin son dönemi olarak 2004 yılında Haliç Üniversitesi'ndeki görevine odaklanılmıştır. Bu durum, biyografik verilerin güncel takibinin gerekliliğini göstermektedir.
Miras
Erol Deran'ın sanat dünyasındaki yeri, yalnızca icracı kimliğiyle sınırlı kalmamış; akademik disiplin, görsel sanatlar ve müzik tarihinin yazılmasına katkı sağlayan bir figür olarak şekillenmiştir. 1957'de İstanbul Radyosu'nun kadrosuna girmesiyle başlayan kariyer yolculuğu, Ankara Radyosu dönemini de kapsayarak klasik Türk müziğinin yayımlama kültürünün temel taşı olduğu yıllara tanıklık etmiştir. Daha sonra İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı'ndaki akademik görevine dönüş yapması, radyo geleneği ile yükseköğretim sistemini birbirine bağlayan nadir köprülerden birini oluşturmuştur. Konservatuvar bünyesinde Mızraplı Çalgılar Anasanat Dalı Başkanlığı'na kadar yükselen Deran, 2002 yılında profesörlük unvanı almış ve 2004 yılına kadar bu görevleri yürütmüştür.
Müzikal mirası, kanun virtüözlüğüne odaklanan taksim ve saz semai formlarında kendini gösteren teknik hakimiyetiyle tanımlanmaktadır. "Nihavent Saz Semaisi", "Acemaşiran Müşterek Taksim" ve benzeri makamlar üzerindeki yetkinliği, özellikle 1993 tarihli "Kanun Soloları" gibi albüm çalışmalarıyla dinleyiciyle buluşmuştur. Yurt dışında da temsili görev üstlenmesi, sanatçının uluslararası sahnelerdeki varlığını belgelemektedir. 1982 yılında Irak Kültür ve Tanıtma Bakanlığı davetiyle katıldığı Uluslararası Bağdat Müzik Konferansı'nda Türkiye'yi temsil etmesi, bu alandaki yetkinliğinin somut göstergelerindendir.
Deran'ın çok yönlü yetenekleri, müziğin ötesine geçen sanatsal duruşunu da yansıtmaktadır. Devlet Güzel Sanatlar Akademisi mezunu olan sanatçının resim çalışmaları, yurtiçi ve yurtdışı koleksiyonlarda yer almış, 1999 yılında Budapeşte'de gerçekleştirilen slayt gösterisi ve konser ise disiplinlerarası yaklaşımını sergilemiştir. 2000 yılında Windsor & Newton tarafından düzenlenen Evrensel Resim yarışmasında ilk 20'ye girmesi, bu alanlardaki başarısını pekiştirmiştir.
Sanatsal mirası sadece icracılıkla değil, aynı zamanda tarihsel bir sorumluluk bilinciyle de beslenmiştir. Babası Burhanettin Deran'ın hayatını ve bestelerini konu alan bir kitap yayımlayarak, klasik müzik literatürüne bir kaynak kazandırmıştır. Mevcut kaynaklarda sanatçının son dönemine ve vefatına dair kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, 2004 yılında Haliç Üniversitesi'nde göreve başladığı ve 2012 tarihli "Müzik ve Resimle Geçen 75 Yıl" çalışmasıyla sanatının devam ettiği anlaşılmaktadır. Erol Deran, Klasik Türk Müziği'nin akademik ve sanatsal hafızasında, müziği ve görsel sanatları harmanlayan eşsiz bir miras bırakmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Erol Deran'ın müzik kariyeri ve akademik görevleri nasıl gelişmiştir? Sanatçı, 1957 yılında İstanbul Radyosu'nda kanun sanatçısı olarak kariyerine başlamış, 1963-1968 yılları arasında Ankara Radyosu'nda görev üstlenmiştir. Daha sonra 1975 yılında İ.T.Ü. Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı'nda öğretim görevlisi olarak atanmış, 2002'de profesör rütbesine erişmiş ve 2004 yılında emekli olmuştur.
Sanatçı hangi makamlardaki taksim ve eserleriyle tanınmaktadır? Erol Deran, Nihavent, Acemaşiran, Şehnaz, Kürdilihicazkar, Segah ve Buselik gibi makamlardaki taksim ve saz semai yorumlarıyla öne çıkmıştır. Özellikle "Nihavent Saz Semaisi" ve "Sultanîyegâh’tan Ferahfezaya Geçiş" gibi kayıtları teknik hakimiyetini sergilemektedir.
Erol Deran müzik dışında hangi sanatsal alanlarda çalışmıştır? Deran, Devlet Güzel Sanatlar Akademisi'nde Sabih Gözen'in kumaş desenleri atölyesinden mezun olmuş ve resim alanında da çalışmıştır. Bolu'da Mansiyon ödülü alan, 2000 yılında uluslararası bir resim yarışmasında ilk 20'ye giren ve Budapeşte'de sergi açan çok yönlü bir sanatçıdır.
Yayınlanmış önemli albüm ve kitap çalışmaları nelerdir? Diskografisinde 1993 tarihli "Kanun Soloları" ve 2012 tarihli "Müzik ve Resimle Geçen 75 Yıl" albümleri bulunmaktadır. Ayrıca babası bestekar Burhanettin Deran'ın hayatını ve bestelerini konu alan "Burhanettin Deran'ın Hayatı ve Besteleri" adlı bir biyografik kitap yayımlamıştır.
Uluslararası alanda Türkiye'yi temsil ettiği etkinlikler hangileridir? Sanatçı, 1982 yılında Irak Kültür ve Tanıtma Bakanlığı'nın davetiyle Uluslararası Bağdat Müzik Konferansı'na katılarak Türkiye'yi temsil etmiştir. Ayrıca 1999 yılında Budapeşte Szechenyi Devlet Kütüphanesi'nde resim ve müzik çalışmalarını konu alan bir gösteri sergilemiştir.
Sanatçının vefatı ve son dönemi hakkında kesin bilgilere ulaşılabilmektedir mi? Mevcut kaynaklarda Erol Deran'ın vefat tarihine dair net bir bilgi bulunmamaktadır. Kariyerinin son dönemi olarak 2004 yılında Halic Üniversitesi'ndeki görevi ve 2012 tarihli yayını referans alınmaktadır, ancak biyografik verilerin güncel takibi gereklidir.